ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ

XX. yy Dünya Tarihi:

I. Dünya Savaşı:
Savaşın Nedenleri:
1. Hammadde ve pazar arayışı.
2. Milliyetçilik akımının etkisi.
3. Dünya devletleri arasındaki silahlanma ve bloklaşmalar.

Savaş Sonunda İmzalanan Ateşkes Antlaşmaları:

Bulgaristan Selanik AteşkesAntlaşması
Avusturya-Macaristan Villa Gusti AteşkesAntlaşması
Osmanlı Mondros AteşkesAntlaşması
Almanya Rethondes AteşkesAntlaşması

Savaş Sonunda İmzalanan Barış Antlaşmaları:

Avusturya Sen Jermen Barış Antlaşması
Bulgaristan
Nöyyi Barış Antlaşması
Almanya Versay Barış Antlaşması Şartları en ağır olan antlaşmadır.
Macaristan Trianon Antlaşması
Osmanlı Sevr Barış Antlaşması Esaslar gizli San Remo Konferansı’nda belirlenmiştir.
kodlama SoNViTeS

Savaşın Sonuçları:
1. Yeni milli devletler kurulmuştur.
2. İlk defa Sivil Savunma Teşkilatları kurulmuştur.
3. ABD Monroe Doktrinine (tarafsızlık ve yalnızlıkpolitikası) geri dönmüştür.
4. Osmanlı, Çarlık Rusya, Almanya ve Avusturya-Macaristan yıkılmıştır.

SSCB’nin Kurulması:
1- Mart 1917 Devrimi ile Vladimir Lenin liderliğindeki Bolşevikler Rusya’da yönetimi ele geçirmişlerdir.
2- Lenin NEP’i (Novaya Ekonomiçesya Politika) yayımlamıştır.
3- Stalin Dönemi’nde 1928’de Birinci 5 Yıllık Kalkınma Planı hazırlanmıştır.
4- 1930’da ilköğretim mecburi olmuştur.

SSCB Yönetimindeki Türk Toplulukları ve Basmacı Hareketi (1916-1931):

1- Sovyet Rusya, Orta Asya’daki (Türkistan) Türk Kültürü’nü yok etmek için ekonomik, siyasi ve kültürel baskılar yapmıştır.
2- Basmacı Hareketi’nin amacı Türkistan’ı işgalden kurtarmaktır.
3- 1921’de Türkistan’a gelen Enver Paşa ve Zeki Velidi Togan Basmacı Hareketi’ne liderlik yapmışlardır.
4- 1936’da SSCB’ye bağlı Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan Cumhuriyeti kurulmuş Basmacı Hareketi tamamen sona ermiştir.

NOT: Basmacı Hareketi’nin fikri oluşumunda 1905’te Yusuf Akçura ve İsmail Gaspıralı’nın Kırım’da topladıkları I. Bütün Rusya Müslümanları Kongresi etkili olmuştur.
Yusuf Akçura Üç Tarzı Siyaset
Türklüğün Manifestosu
İsmail Gaspıralı Tercüman Gazetesi

Ortadoğu’da Manda Yönetimlerinin Kurulması:

1. 1916 Skyes-Picot Antlaşması (gizli antlaşma) ile Fransa ve İngiltere Osmanlı’nın topraklarını paylaşmışlardır. (Osmanlı topraklarının paylaşıldığı ilk gizli antlaşmadır.)
2. Mac-Mahon Antlaşması (gizli antlaşma) ile Hicaz Emiri Şerif Hüseyin İngilizler ile işbirliği yapmıştır.
3. İngiltere San Remo Konferansı (1920’deki gizli konferans) ile Irak, Filistin ve Ürdün’ü almış; Fransa ise Suriye ve Lübnan’ı almıştır. (Manda Yönetimleri kurmuşlardır.)

1929 Dünya Ekonomik Krizi (Kara Perşembe):

Kriz ABD’de ortaya çıkmış ve en çok sanayileşmiş ülkeleri etkilemiştir. ABD Başkanı Roosevelt New Deal’i (Yeni Ekonomi Programı) yayınlamıştır.

Kriz Dönemi’nde Türkiye:

1. Devletçilik politikasına geçilmiştir.
2. İthalat kısıtlanmış, gümrük vergileri artırılmıştır.
3. Yerli malı haftası ilan edilmiştir. (1929)
4. Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kurulmuştur.
5. Kriling Takas Sistemine geçilmiştir. (Kriling Takas Sistemi=Malımı Alanın Malını Alırım)

Uzakdoğu’da Yeni güç Japonya:

1868’de İmparator Mutshito’nun başlatmış olduğu “Meji Restorasyonu” ile Avrupa örnek alınmış ve güçlü Japonya kurulmuştur.
Rusya ve Çin’e saldırmışlardır.

Totaliter (Baskıcı) Rejimlerin Kurulması:

Almanya’da Naziler (Adolf Hitler, Kahverengi Gömlekliler), İtalya’da Faşizm (Mussolini, Kara Gömlekliler), İspanya’da ise Milliyetçiler (General Franco) işbaşına gelmişlerdir.

Türkiye’nin Atatürk Dönemi’nde Üye Olduğu Uluslararası Kuruluşlar:

Briand-Kellog Paktı (1928):
ABD ile Fransa ile yapılmıştır. Türkiye 1929’da üye olmuştur.
Litvinov Protokolü (1929):
SSCB kurmuştur. Türkiye 1929’da kurmuştur.
Milletler Cemiyeti (1920):
Cenevre Konferansı’nda resmen kurulmuştur. Türkiye 1392’de üye olmuştur.
Milletler Cemiyeti’ne giden sorunlarımız ve alınan kararlar:
Musul Bozkurt-Lotus Nüfus Mübadelesi Boğazlar Hatay
Aleyhimize Lehimize Çözülemedi Lehimize Lehimize

Balkan Antantı (1934):
Türkiye kurucu üyedir.
Akdeniz Paktı (1935):
Türkiye, İngiltere, Yugoslavya ve Yunanistan arasında İtalya’nın Akdeniz’deki yayılmacılığına karşı kurulmuştur.
Sadabat Paktı (1937):
Türkiye kurucu üyedir.
NOT: Türkiye; Locarno Antlaşması ve Küçük Antanta üye değildir.