Orta Asya Türk Siyasi Tarihi

İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ

XX. yy Dünya Tarihi:

I. Dünya Savaşı:
Savaşın Nedenleri:
1. Hammadde ve pazar arayışı.
2. Milliyetçilik akımının etkisi.
3. Dünya devletleri arasındaki silahlanma ve bloklaşmalar.

Savaş Sonunda İmzalanan Ateşkes Antlaşmaları:

Bulgaristan Selanik AteşkesAntlaşması
Avusturya-Macaristan Villa Gusti AteşkesAntlaşması
Osmanlı Mondros AteşkesAntlaşması
Almanya Rethondes AteşkesAntlaşması

Savaş Sonunda İmzalanan Barış Antlaşmaları:

Avusturya Sen Jermen Barış Antlaşması
Bulgaristan
Nöyyi Barış Antlaşması
Almanya Versay Barış Antlaşması Şartları en ağır olan antlaşmadır.
Macaristan Trianon Antlaşması
Osmanlı Sevr Barış Antlaşması Esaslar gizli San Remo Konferansı’nda belirlenmiştir.
kodlama SoNViTeS

Savaşın Sonuçları:
1. Yeni milli devletler kurulmuştur.
2. İlk defa Sivil Savunma Teşkilatları kurulmuştur.
3. ABD Monroe Doktrinine (tarafsızlık ve yalnızlıkpolitikası) geri dönmüştür.
4. Osmanlı, Çarlık Rusya, Almanya ve Avusturya-Macaristan yıkılmıştır.

SSCB’nin Kurulması:
1- Mart 1917 Devrimi ile Vladimir Lenin liderliğindeki Bolşevikler Rusya’da yönetimi ele geçirmişlerdir.
2- Lenin NEP’i (Novaya Ekonomiçesya Politika) yayımlamıştır.
3- Stalin Dönemi’nde 1928’de Birinci 5 Yıllık Kalkınma Planı hazırlanmıştır.
4- 1930’da ilköğretim mecburi olmuştur.

SSCB Yönetimindeki Türk Toplulukları ve Basmacı Hareketi (1916-1931):

1- Sovyet Rusya, Orta Asya’daki (Türkistan) Türk Kültürü’nü yok etmek için ekonomik, siyasi ve kültürel baskılar yapmıştır.
2- Basmacı Hareketi’nin amacı Türkistan’ı işgalden kurtarmaktır.
3- 1921’de Türkistan’a gelen Enver Paşa ve Zeki Velidi Togan Basmacı Hareketi’ne liderlik yapmışlardır.
4- 1936’da SSCB’ye bağlı Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan Cumhuriyeti kurulmuş Basmacı Hareketi tamamen sona ermiştir.

NOT: Basmacı Hareketi’nin fikri oluşumunda 1905’te Yusuf Akçura ve İsmail Gaspıralı’nın Kırım’da topladıkları I. Bütün Rusya Müslümanları Kongresi etkili olmuştur.
Yusuf Akçura Üç Tarzı Siyaset
Türklüğün Manifestosu
İsmail Gaspıralı Tercüman Gazetesi

Ortadoğu’da Manda Yönetimlerinin Kurulması:

1. 1916 Skyes-Picot Antlaşması (gizli antlaşma) ile Fransa ve İngiltere Osmanlı’nın topraklarını paylaşmışlardır. (Osmanlı topraklarının paylaşıldığı ilk gizli antlaşmadır.)
2. Mac-Mahon Antlaşması (gizli antlaşma) ile Hicaz Emiri Şerif Hüseyin İngilizler ile işbirliği yapmıştır.
3. İngiltere San Remo Konferansı (1920’deki gizli konferans) ile Irak, Filistin ve Ürdün’ü almış; Fransa ise Suriye ve Lübnan’ı almıştır. (Manda Yönetimleri kurmuşlardır.)

1929 Dünya Ekonomik Krizi (Kara Perşembe):

Kriz ABD’de ortaya çıkmış ve en çok sanayileşmiş ülkeleri etkilemiştir. ABD Başkanı Roosevelt New Deal’i (Yeni Ekonomi Programı) yayınlamıştır.

Kriz Dönemi’nde Türkiye:

1. Devletçilik politikasına geçilmiştir.
2. İthalat kısıtlanmış, gümrük vergileri artırılmıştır.
3. Yerli malı haftası ilan edilmiştir. (1929)
4. Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti kurulmuştur.
5. Kriling Takas Sistemine geçilmiştir. (Kriling Takas Sistemi=Malımı Alanın Malını Alırım)

Uzakdoğu’da Yeni güç Japonya:

1868’de İmparator Mutshito’nun başlatmış olduğu “Meji Restorasyonu” ile Avrupa örnek alınmış ve güçlü Japonya kurulmuştur.
Rusya ve Çin’e saldırmışlardır.

Totaliter (Baskıcı) Rejimlerin Kurulması:

Almanya’da Naziler (Adolf Hitler, Kahverengi Gömlekliler), İtalya’da Faşizm (Mussolini, Kara Gömlekliler), İspanya’da ise Milliyetçiler (General Franco) işbaşına gelmişlerdir.

Türkiye’nin Atatürk Dönemi’nde Üye Olduğu Uluslararası Kuruluşlar:

Briand-Kellog Paktı (1928):
ABD ile Fransa ile yapılmıştır. Türkiye 1929’da üye olmuştur.
Litvinov Protokolü (1929):
SSCB kurmuştur. Türkiye 1929’da kurmuştur.
Milletler Cemiyeti (1920):
Cenevre Konferansı’nda resmen kurulmuştur. Türkiye 1392’de üye olmuştur.
Milletler Cemiyeti’ne giden sorunlarımız ve alınan kararlar:
Musul Bozkurt-Lotus Nüfus Mübadelesi Boğazlar Hatay
Aleyhimize Lehimize Çözülemedi Lehimize Lehimize

Balkan Antantı (1934):
Türkiye kurucu üyedir.
Akdeniz Paktı (1935):
Türkiye, İngiltere, Yugoslavya ve Yunanistan arasında İtalya’nın Akdeniz’deki yayılmacılığına karşı kurulmuştur.
Sadabat Paktı (1937):
Türkiye kurucu üyedir.
NOT: Türkiye; Locarno Antlaşması ve Küçük Antanta üye değildir.

MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE BASIN YAYIN

İrade-i Milliye:
Sivas Kongresinde çıkarılmasına karar verilen bu gazete 14 Eylül 1919’da Sivas’ta Heyet-i Temsiliye’nin görüş ve düşüncelerini halka iletmek amacıyla çıkarılmıştır. Milli Mücadele’nin doğrudan doğruya sözcülüğünü yapan ilk gazetedir.

Hâkimiyet-i Milliye: 
Ulusal Kurtuluş Savaşı’nın kurucusu olan Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi, 10 Ocak 1920’de Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Temsiliyesi tarafından çıkarılmıştır. TBMM Hükümeti’nin de yarı resmi organı olan bu gazete Cumhuriyet’ten sonra Ulus Gazetesi adını almıştır.

Öğüt Gazetesi:
1917 yılında Afyonkarahisar’da çıkarılmaya başlanan bu gazete Yunanlıların İzmir’i İşgali üzerine Konya’ya taşınmış, orada da İtalyan baskısı sonucunda Ankara yayın yapmaya başlamıştır.

Açıksöz Gazetesi:
15 Haziran 1919’da Kastamonu’da çıkarılmaya başlanan bu gazeteKuzeybatı Anadolu’nun en etkin yayın organı olmuştur.

Albayrak Gazetesi:
1913 Mart’ında Erzurum’da çıkarılan bu gazete İttihat ve Terakki Partisi’nin bir yayın organı durumundaydı.

İzmir’e Doğru: Balıkesir

Yeni Adana: Adana

İstikbal: Trabzon

Emel: Amasya

Ahali: Edirne

Not: Küçük Mecmua ve Sebilürreşad gibi dergilerde milli mücadeleyi desteklemişlerdir.

İstanbul Basınında Milli Mücadele

Milli Mücadele Yanlısı Olanlar;
Tasvir-i Efkâr, Vakit, İkdam, İleri, Yeni Gün

Milli Mücadeleye Karşı Olanlar;
Alemdar Gazetesi, Peyamı Sabah Gazetesi, Türkçe İstanbul Gazetesi, Aydede Dergisi, Ümit Dergisi

Anadolu Ajansı’nın Kurulması:
Ulusal hareketin halka ve dünyaya iletilmesi amacıyla Halide Edip ( Adıvar ) ve Yunus Nadi (Abalıoğlu)’nin teklifi üzerine 6 Nisan 1920’de kurulmuştur.

Matbuat ve İstihbarat Müdüriyeti Umumiyesi’nin Kurulması:
Propaganda için 7 Haziran 1920’de Matbuat ve İstihbarat Müdüriyeti Umumiyesi kurulmuş, Anadolu Ajansı buna bağlanmıştır. Böylece dış dünyaya ve tüm ulusa kurtuluş mücadelesi anlatılmıştır.

Ceride-i Resmiye (Resmi Gazete):
Takvim-i Vekayi 4 Kasım 1922’ye kadar kesintili olarak devam etti.
Anadolu’da devletin yaptığı işlerin gösterilmesi için 7 Şubat 1921’de Ceride-i Resmiye ( ilk resmi gazete - TBMM’nin yayın organı ) yayınlanmıştır.
10 Eylül 1923’de Resmi Ceride adını almıştır.
Cumhuriyetin ilanından sonra 44. sayıdan itibaren “ Türkiye Cumhuriyeti Resmi Gazetesidir” kaydıyla çıkmıştır.

Not: Mustafa Kemal, Mondros Ateşkes Anlaşması’ndan sonra İstanbul’a gelerek düşüncelerini yaymak için Fethi Bey'le birlikte Minber adında bir gazete çıkarmıştır.

Milli Mücadele Yanlısı Olan Gazeteler – Yayınlar

- İrade-i Milliye Gazetesi
- Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi 
- Öğüt Gazetesi
- Albayrak Gazetesi
- Açıksöz Gazetesi
- Mimber Gazetesi
- Yeni Adana Gazetesi
- İzmir’e Doğru Gazetesi
- İstikbal Gazetesi
- Ahali Gazetesi
- Emel Gazetesi
- Tasvir-i Efkâr Gazetesi
- Vakit Gazetesi
- İkdam Gazetesi
- İleri Gazetesi
- Hukuk-u Beşer Gazetesi
- Sebilürreşad Dergisi
- Küçük Mecmua
- Yeni Gün Gazetesi
- Akşam gazetesi
- Tercüman Gazetesi
- Anadolu Ajansı

Milli Mücadele’ye Karşı Olan Gazeteler – Yayınlar

- Peyam-ı Sabah Gazetesi
- Alemdar Gazetesi
- Ümit Gazetesi
- Aydede Gazetesi
- Güleryüz Gazetesi
- Türkçe İstanbul Gazetesi
- İnşad Gazetesi
- Tan Gazetesi
- Yeni Dünya Gazetesi
- Şarkın Sesi Gazetesi
- Zafer Gazetesi
- Zincirbent Gazetesi

ÖNEMLİ ANTLAŞMALAR VE İMZALAYAN KİŞİLER

Brest Litowsk Ant. Osmanlı adına İbrahim hakkı paşa, Zeki paşa

Mondros Ateşkes Ant. Osmanlı adına Rauf Bey (Orbay)

Sevr Ant. Osmanlı adına Damat ferit başkanlığında saltanat şurası

Gümrü Ant. TBMM adına Kazım Karabekir Paşa

1921 Ankara Ant. TBMM adına Yusuf kemal tengirşek, Fevzi Çakmak

Kars Ant. TBMM adına Kazım Karabekir Paşa

Afgan Dostluk Ant. TBMM adına Ali Fuat Cebesoy, Yusuf kemal tengirşek, Rıza nur

Moskova Dostluk Antlaşması TBMM adına Ali Fuat Cebesoy, Yusuf kemal tengirşek, Rıza nur

Londra Konferansı TBMM adına Bekir Sami bey, Osmanlı adına Tevfik paşa

Mudanya Ateşkes Ant. TBMM adına İsmet Paşa

Lozan barış Ant. TBMM adına İsmet Paşa , Hasan Saka , Rıza nur

1926 Ankara Antlaşması TBMM adına Tevfik Rüştü aras

Balkan Antantı TBMM adına Tevfik Rüştü aras

Montrö Boğazlar Sözleşmesi TBMM adına Tevfik Rüştü ARAS, Suad DAVAZ, Numan MENEMENCİOĞLU, Asım GÜNDÜZ

Nyon Konferansı TBMM adına Tevfik Rüştü ARAS

Sadabat Paktı TBMM adına Tevfik Rüştü ARAS

Ataturk un Sosyal ve Kulturel Alana Yonelik Eserleri